İstanbul adaları tarih boyunca pek çok isme sahip olmuştur.Bunlar;Evliya adaları Kesiş adaları- Ruh adaları- Cin adalari-Halka adalari, Prens adalari-Kızıl adalar gibi. Bunların en yaygın ve dünyaca tanınan PRENS ADALARI dır. Nedeni de Roma devrinden, Bizans devrinin sonrasına kadar asillerin, prenslerin, hatta kraliçelerin adalara sürgün edilerek buralarda çeşitli işkence görerek öldürülmeleridir. Heybeliada nen en yaygın isimleri Dimoniso,Khalky, Halkitis ve Halki dır. Halk arasında en çok kullanılan HALKİ olmuştur. Çam limanındaki bakır madeni ilk defa Demoniso isimli bir vatandaş çalıştırdığı için adaya bu isim konulmuş, İsa'dan önce 4. yy. kadar işletildiği ve o zamanlar bakır en kıymetli madenler-den birisi olduğu ve içinden altın çıktığı için uzun süre heybeli adanın ismi Demoniso olarak kalmıştır.Yunanca Halkos bakır demektir ve HALKİ sözcüğüde Halkostan gelmektedir. Eskiden cevher denizin içinden çıkartılırmış tır, Çam Limanı da bu nedenle kazıla kazıla ay biçimini almış. Bakırdan altını yıran da Konstantin isimli bir patrik olmuştur. Adalarda bol miktarda demir madeni vardır ada topraklarının kırmızı olmasıda bu nedenledir. En çok demir madeni çıkan yer Büyükada'nın doğusundaki yerdir buraya bu nedenle MADEN denilir.

Büyükada

Adaların en büyüğü ve adalar ilçesinin merkezi konumundadır.Trajedilerle dolu,ilgi çekici tarihi vardır.Birçok Bizans imparator ve imparotireçelerinin sürgün yeri oluşuyla ünlüdür.
Tarihte:MEGALE,PRİNKİPOS,DEMONİSSİA, PRİNKEPO,KIZILADA, PRENS ADASI olarak isimleri geçmiştir. Büyükada'nın kimisi ayakta kalmış kimisi de tümüyle harap olmuş ve günümüze ancak önemsiz kalıntı ve izleri ulaşabilmiş tarihi yapıların hemen hemen hepsi dini yapılardır.Bu yapılar içerisinde manastırlar önemli yer tutmaktadır.En ünlüsü KADINLAR MANASTIRI(Aya irini)'dir. Maden mahallesinin yayıldığı alanlarda kurulmuş bu manastır tümüyle yıkılmış günümüze ancak bazı izleri ulaşabilmiştir. Adadaki diğer üç manastır şunlardır. Karacabey koyunda AYİOS NİKOLAOS manastırı adanın ortasındaki tepede yer alan HİRİSTOS manastırı ve yüce tepedeki AYİOS YEORİOS(Aya yorgi) manastırlarıdır. Adada ki kimi manastır kilisesi olan 9 Rum Ortodoks kiliselerinin adları şöyledir: AYİOS YEORİOS, AYİOS, HARALAMBOS, AYİA VHALERNA, AYİİ APUSTOLİ ve AYİİ PANAİA. Adada bu kiliseler dışında ayrıca bir ermeni ve bir Latin Katolik kilisesi,bir sinagog ve bir Rum yetimhanesi bulunmaktadır. Adada ki dört tarihi ayazma ise şunlardır: AYİOS KONSTANTİNOS, AYİA FOTİNİ, AYİA PARASKEVİ ve AYİOS YEORİOS olarak geçmektedir. Büyükada'nın günümüze hiç bir izi ulaşamıyan diğer tarihi yapılar arasında Bizans döneminde inşaa edilen üç kale(Pirgos), Hapishane, Liman, Karye köyü önemlidir.
Adanın tarihinde adı geçen ünlülerin sayısı bir hayli kabarıktır. Bu ünlüler arasında İmparatoriçe İRİNİ, Prenses EUPHROSİNA, İmparatoriçe ZEO, BALTAOĞLU SÜLEYMAN bey ve KEÇİZADE FUAT Paşa Büyükada tarihine damgasını vurmuş ünlü simalardır. Adaların en eski ikinci camisi Büyükadadadır. Tepeköy yamacındaki HAMİDİYE CAMİİ 2.Abdulhamid'in buyruğuyla 1895 yılında inşaa edilmiştir. Kuzey-Güney doğrultusunda uzanan Büyükada coğrafi yapı bakımından bir boyun ile ayrılmış iki tepe görünümündedir. Güney'de yükselen YÜCE TEPE(Ayios Yeorios),kuzey'de yükselen İSA TEPESİ(Hristos)'dur.Adanın diğer iki önemli tepesi NEVRUZ(Tepeköy) ile AVCI TEPESİ'dir.

Heybeliada

Rıhtımın arkasındaki düzlük adanın ilk yerleşim bölgesidir. Eskiden rıhtım yoktu çakıllı sahil vardı. Bazı yapılar deniz üstündeydi. Mendireğe yakın bölgede deniz hamamları vardı. Sahilden içerlere doğru gidince, tek katlı iki katlı ahşap evlerden oluşan bir köy gelirdi. Burada genellikle balıkçılar otururdu. Kilisede şimdiki yerindeydi fakat önü denizdi. Küçük köy zamanla gelişti, yukarıda camiinin bulunduğu yere kadar uzandı. Caminin olduğu yerden plaja kadar uzanan yöreye "AMBELA" üzüm bağları denilirdi. Antik devirlerde burada bakır madeni işleten DİMONİSİON'un adına atfen ve rumca bakır anlamına gelen "Halkos" bozma olarak HALKİ diye anılırmış.
Antik dönemlerde işloetilen maden ocağı Çam Limanında idi ve ada bakır kadar zengin demir de ihtiva etmekteydi. Manastırlar ve kiliseler bakımından zengin olan ada Heybeliada dır Tarihçiler manastırların ilk inşaa tarihleri üzerine iki fikri ileri sürerler. Birincisine göre yapıların kuruluşu 9.yy.öncesine, diğerine göre ise 9.yy.sonralarına doğrudur. Bu ikincisini ileri sürenler yapıları ikonoklazma döneminin ünlü patriklerinden FOTİOSUN kurduğunu söylerler. Fotios ilk kez 857-867,ikinci kez 878-886yılları arasında patriklik yapmıştır. 860 yılında adaları yağmalayan Rus kazak korsanlarının AY TRİADA' yı yağmaladıkları bilindiğine göre Fotios manastırı ilk patriklik döneminde yaptırılmıştır.Rus kazakların yağmalamasından sonra onarılan ve adeta inşaa edilen manastırda Patrik İOSİF tarafından kütüphane kurulmuştur. Manastırı canlandırmak için buraya keşişler yerleşmiş deri üzerine el yazmalarıyla kütüphaneyi zenginleştirmişlerdir.Manuel Kommenin 1158 yıllarında kaleme aldığı listede adı geçen manastır AYA TRİA'dır.Bu yıllardan İstanbul'un Türkler tarafından fethine kadar manastırlar hakkında pek fazla şeyler yazılmamıştır. Bu manastır sağır keşiş tarafından 1772 yılında onarılmış 1831 yılnda ise yanmıştır. Yangında büyük hasar olmuş ve İstanbul Patriği 4.GERMANOS tarafından eskiden daha görkemli olarak inşaa ettirerek 1844 yılında Ortodoks din adamı yetiştirmek üzere öğretime açılmıştır. 1894 yılındaki depremde yıkılan bu bina İstanbul'lu zengin Rumların, Rus, Yunan ve Sırp kiliselereinin yardımlarıyla yeniden inşaa edilmiştir. Bugün Papaz okulu dediğimiz üç katlı kagir bina budur ve mimarı Fotiyadis'tir. Okulun Ortodoks dünyasındaki önemli bir yeri olup, bu okulu bitirenler dünya'nın her bir tarafına yayılıp, Ortodoks kiliselerinin başına geçmişlerdir.
MERYEM ANA kilisesi 1341 yılında 5.İoannes Palaiologostarafından yaptırılmış, 1624 yılında rus korsanları tarafından yağmalanmıştır. 1672 yılında kilise hariç etrafındakiler tamamen yanmış 1797 yeniden restore edilmiştir
TERKİ DÜNYA MANASTIRI ve arseniyos kilisesi 1868'de Hristos manastırından yetişmiş bir Papaz tarafından yapıldığı bilinmektedir. 1894 depreminden sonra yeniden yapılan ahşap bir yapıdır. Hz.Meryem, Aya Sypridon, Hz.İbrahim'in ikonaları bu kilisede bulunmaktadır.
AYA YORGİ Uçurum manastırı 1758 yılında Patrik 3.İonikios Karacas tarafından inşa edilmiştir. Uçurumun dibinde deniz kenarından kaya içinden çıkan suyu vardır. İonikos Karacas 1793 yılına kadar Heybelide bu manastırda oturmuş, vefatından sonrada kendisini bu bahçeye gömdürmüştür.
AYA NİKOLA KİLİSESİ Bu kilise pek eski olmayıp,burada mevcut olan ve inşa tarihi bilinmeyen kilisenin yerineyapılmıştır. Bu kilise o zamanın ilk yerleşim bölgesinin etrafındaymış. Bu kilisede İsa'nın 12 havarisinin tasviri vardır. Bunlardan dördü incili yazan azizlerdir

Burgazadası

Adanın tarihinde Patrik METEDİOS'un burada geçirdiği zindan yaşamı büyük önem taşır. Burgazadasının tarihinde adı geçen diğer önemli ünlüler şunlardır:Büyük İskender'in meşhur generali Antigonos ve oğlu Demetrius Poliorcete, İmparator makedonyalı Vasil, İmparator Papa 2.Mihal(keke Mihail)'dir. Burgazada'sıda tarihte diğer adalar gibi çeşitli adlarla anılmıştır.ANTİGONİ, PANORMUN, CASTRUM, PANARMOS, PİRGES, EREBİNTUSİBURGAZLU bilinen eski adlarıdır. Burgazın kimisi ayakta kalmış kimisi yıkılmış tarihi yapıtların hemen hemen hepsi tamamen dini yapılardır. Hristos manastırı, Ayios Yeorios manastırı, Aya yani kilisesi Hristos manastırı, Avusturya Saint Georges hastahanesi, Ayios Loanis ayazması gibi. Adanın tek camiisi olan Burgazadası Camii İstanbul'un fethinin 500.yıl dönümünde 1953'te inşaa edilmiş ve ibadete açılmıştır. Burgazada'sı çağımızdaki ününü SAİT FAİK ABASIYANIK'a borçludur. Bu sanatçı adanın simgesi durumuna gelmiştir. Oturduğu ev müze olarak düzenlenmiş,ayrıca adanın iskele çıkışında denizden kazanılmış meydana bu kişinin adı verilmiştir. Burgazada'sının rağbet gören gezinti yerleri kıyı boyunca uzanan Gezinti caddesi, İsa tepesi, Medeni bey burnu, Çamoka cennet yolu, Barbaros mevkii, Kalpazankaya, Çamlık ve çiçek bahçeleri adanın diğer görülecek yerleridir.

Kınalıada

Bu adada digerleri gibi manastir adasidir.Imparatorlarin,imparatoriçelerin sürgün yeri olmustur. 1071 Malazgirt savasinda Selçuklu sultani Alpaslan'a tutsak düsen Romanos Diagonos,Istanbul'a dönünce tahtan indirilerek,adadaki yukari manastira kapatilmis ve ömrünün sonuna kadar burada kalmistir.Kinaliada tarihinde adi geçen diger ünlü kisiler sunlardir:Imparator 5.Leon,Imparator 1.Mikael Rhangabe,Imparator 1.Romen Lekapiros ve General Vartanios.Kinaliada'nin tarihteki eski isimleri PORT,PROTY,AKONI, AKONIDIS olarak geçmektedir.Adanin kimisi ayakta kalmis kimisi yikilmis,günümüze ancak önemsiz kalinti ve izleri kalmis tarihi yapitlar sunlardir:
Asagi manastir,Vartanios Manastir kilisesi,Panaia,Surp Lusovoriç ermeni kiliseleri,Askitaria kesishanesiHristos mezarligidir.
Romanos Diagenes disinda Kinaliadada yatan diger ünlü kisiler sunlardir:
Iparator 5.Leon,Imparator 1.Mikael Rhangabe,Sinyosoglu. Fazil Ahmet AYKAÇ Kinaliadanin simgesi olmus edebiyatçidir.Burada modern uslupta insaa edilmis camiisi ünlüdür. Anadolu'nun Türklesmesi sürecinin baslangici sayilan MALAZGIRT Savasi ayni zamanda Romanos Diagonesin Kinalida noktalanan trajik sonun baslangicidir. Selçuklu hükümdari Alpaslana yenik düsen Romanos Imparatorluktan azledilmis,daha sonra Andronikos tarafindan Tarsus ovasinda yakalanarak Istanbul'a getirilmistir.Getirilirken Kütahya civarinda gözleri daglanarak kör edilip,Kinaliadada kendi yaptirdigi manastira kapatilmisti.